Ιωάννης Γιαγκιόζης Γενικό Λύκειο Βέλου

 

Έπαινος  Διηγήματος  Λυκείου

Η βαλίτσα με τα μπλε αυτοκόλλητα

 αζεύει τα πιάτα από το τραπέζι χωρίς να έχει τελειώσει το φαγητό της. Το κατάλαβα από τον τρόπο που τα χέρια της έτρεμαν, όχι πολύ — τόσο όσο να προδίδουν ότι κάτι είχε ήδη αποφασιστεί αλλού, μακριά από εμένα. Ο πατέρας καθόταν απέναντι, με το βλέμμα καρφωμένο σε ένα σημείο του τοίχου που δεν έβλεπα. Το ρολόι της κουζίνας χτυπούσε δευτερόλεπτα σαν σταγόνες σε άδειο δωμάτιο.

«Θα φύγουμε», είπε τελικά.

Η λέξη δεν έπεσε βαριά. Έπεσε άδεια. Σαν να μην είχε ακόμη περιεχόμενο.

«Για διακοπές;» ρώτησα, περισσότερο από συνήθεια παρά από ελπίδα.

Κανείς δεν χαμογέλασε.

«Για λίγο», απάντησε η μητέρα. «Μέχρι να ηρεμήσουν τα πράγματα.»

Ποια πράγματα; Ήθελα να ρωτήσω. Μα στο σπίτι μας, τις τελευταίες εβδομάδες, υπήρχαν πολλές λέξεις που αιωρούνταν χωρίς να λέγονται: ένταση, φόβος, φωνές στον δρόμο, σειρήνες τη νύχτα. Εγώ συνέχιζα να πηγαίνω σχολείο, να παίζω μπάλα στην αλάνα, να κάνω πως δεν ακούω τις ειδήσεις που ψιθύριζαν οι μεγάλοι.

«Πότε;» κατάφερα να πω.

«Αύριο το πρωί.»

Η λέξη αυτή είχε βάρος. Αύριο. Όχι σε μια εβδομάδα. Όχι όταν τελειώσει η σχολική χρονιά. Αύριο, που μέχρι πριν λίγα λεπτά σήμαινε διαγώνισμα μαθηματικών και προπόνηση.

Έμεινα ακίνητος. Προσπάθησα να φανταστώ το δωμάτιό μου χωρίς εμένα μέσα. Το γραφείο με τα χαραγμένα αρχικά, την αφίσα της αγαπημένης μου ομάδας, το ράφι με τα κόμικς. Δεν μπορούσα. Το δωμάτιο ήταν ο χώρος που μεγάλωνα. Πώς γινόταν να χωρέσει σε μια απόφαση;

Η βαλίτσα βγήκε από την αποθήκη το ίδιο βράδυ. Ήταν μπλε, με δύο ξεθωριασμένα αυτοκόλλητα από παλιές εκδρομές. Η μητέρα άνοιξε το φερμουάρ και άρχισε να διπλώνει ρούχα. Τα αγαπημένα μου δεν χώρεσαν όλα. «Θα πάρεις τα απαραίτητα», είπε.

Ποια είναι τα απαραίτητα; Δύο μπλούζες; Ένα παντελόνι; Το βιβλίο που δεν είχα τελειώσει; Το κασκόλ της ομάδας; Το ξύλινο αυτοκινητάκι που μου είχε φτιάξει ο παππούς;

Πήρα το αυτοκινητάκι και το κράτησα στο χέρι. «Αυτό;»

Η μητέρα με κοίταξε για μια στιγμή. Στα μάτια της είδα κάτι που δεν είχα ξαναδεί: ενοχή. «Βάλ’ το», είπε.

Το δωμάτιο άρχισε να αδειάζει από μένα πριν ακόμη φύγω. Τα πράγματα που έμεναν πίσω έμοιαζαν να με κοιτούν. Σαν να με ρωτούσαν γιατί.

Το επόμενο πρωί, η πόλη ήταν ίδια και διαφορετική μαζί. Ο ήλιος ανέβαινε κανονικά, στο φούρνο στη γωνία μοσχοβολούσε ψωμί, ο γείτονας πότιζε τα λουλούδια του. Κι όμως, εγώ περπατούσα προς το αυτοκίνητο σαν να αποχωριζόμουν έναν ολόκληρο κόσμο που δεν ήξερε ότι τον αποχαιρετώ.

Δεν πήγα σχολείο για να χαιρετήσω. «Δεν υπάρχει χρόνος», είπε ο πατέρας. «Καλύτερα έτσι.» Καλύτερα για ποιον;

Κάθισα στο πίσω κάθισμα με τη βαλίτσα στα πόδια. Η μητέρα γύρισε το κεφάλι της προς το σπίτι πριν κλείσει την πόρτα. Ο πατέρας έβαλε μπροστά τη μηχανή. Ο ήχος της μου φάνηκε πιο δυνατός από ποτέ.

Καθώς απομακρυνόμασταν, κοιτούσα από το παράθυρο. Τα γνώριμα κτίρια περνούσαν σαν σκηνές από ταινία. Το πάρκο όπου είχα μάθει ποδήλατο. Το περίπτερο που μου έδινε τσίχλες «βερεσέ». Το σχολείο με τα γκρίζα κάγκελα. Όλα έμεναν στη θέση τους. Μόνο εγώ μετακινούμουν.

Στον δρόμο για τα σύνορα δεν μιλούσε κανείς. Ο πατέρας κρατούσε σφιχτά το τιμόνι. Η μητέρα κοίταζε μπροστά. Εγώ προσπαθούσα να καταλάβω τι σημαίνει «μέχρι να ηρεμήσουν τα πράγματα». Πόσο διαρκεί το μέχρι;

Όταν φτάσαμε, υπήρχε κόσμος. Βαλίτσες, σακούλες, παιδιά που έκλαιγαν, μεγάλοι που ψιθύριζαν. Ένιωσα για πρώτη φορά ότι δεν ήμουν ο μόνος. Κι αυτό, αντί να με παρηγορήσει, με τρόμαξε περισσότερο.

Στεκόμασταν στην ουρά. Κρατούσα το αυτοκινητάκι στην τσέπη μου. Μπροστά μας ένα κορίτσι λίγο μικρότερο από μένα αγκάλιαζε μια κούκλα χωρίς μάτια. Την κοιτούσα και σκεφτόμουν ότι κι εκείνη είχε αφήσει πίσω κάτι που δεν χωρούσε σε βαλίτσα.

Το πέρασμα έγινε γρήγορα. Σφραγίδες, έλεγχοι, βιαστικές ματιές. Και ξαφνικά, ήμασταν αλλού.

Η νέα χώρα δεν είχε τίποτα κακό. Ο ουρανός ήταν ο ίδιος. Τα δέντρα παρόμοια. Μα οι λέξεις άλλαξαν. Οι πινακίδες δεν έλεγαν αυτό που ήξερα να διαβάζω. Οι άνθρωποι μιλούσαν και δεν καταλάβαινα. Ένιωσα σαν να είχα μικρύνει απότομα, σαν να είχα γυρίσει στο νηπιαγωγείο.

Το προσωρινό μας σπίτι ήταν ένα μικρό διαμέρισμα με άδειους τοίχους. Η βαλίτσα άνοιξε στο πάτωμα. Τα ρούχα μπήκαν σε ένα ντουλάπι που δεν μύριζε τίποτα δικό μας. Το αυτοκινητάκι τοποθετήθηκε στο κομοδίνο, σαν φρουρός μιας ζωής που είχε μείνει πίσω.

Το σχολείο ξεκίνησε λίγες μέρες αργότερα. Μπήκα στην τάξη με το στομάχι δεμένο κόμπο. Τα βλέμματα στράφηκαν πάνω μου. Η δασκάλα είπε το όνομά μου με προφορά διαφορετική. Κάποιοι ψιθύρισαν. Κάθισα στο τελευταίο θρανίο.

Οι λέξεις στον πίνακα έμοιαζαν με σχέδια χωρίς νόημα. Όταν η δασκάλα με ρώτησε κάτι, κατάλαβα μόνο ότι έπρεπε να σηκωθώ. Μίλησα στη γλώσσα μου. Η σιωπή που ακολούθησε ήταν βαριά. Ένιωσα να γίνομαι αόρατος.

Τα διαλείμματα ήταν τα χειρότερα. Τα παιδιά έπαιζαν, γελούσαν, φώναζαν. Εγώ στεκόμουν κοντά στον τοίχο, προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσω κινήσεις, εκφράσεις, αποστάσεις. Κάποια στιγμή ένα αγόρι με πλησίασε. Μου είπε κάτι γρήγορα. Δεν κατάλαβα. Έδειξε την μπάλα. Χαμογέλασε. Ένευσα. Στο γήπεδο δεν χρειάζονταν πολλές λέξεις. Η μπάλα ήταν ίδια παντού. Το σώμα ήξερε τι να κάνει. Για πρώτη φορά από τότε που φύγαμε, ένιωσα ότι ανήκω κάπου, έστω και για λίγα λεπτά.

Όμως το βράδυ, στο κρεβάτι, η σκέψη γύριζε πίσω. Αναρωτιόμουν αν το δωμάτιό μου ήταν ακόμη εκεί. Αν κάποιος άλλος περνούσε από την αλάνα. Αν οι φίλοι μου είχαν ρωτήσει πού είμαι.

Ήθελα να θυμώσω. Με τους γονείς μου που αποφάσισαν. Με τη χώρα που μας ανάγκασε. Με τον κόσμο που συνέχισε σαν να μην άλλαξε τίποτα. Μα ο θυμός δεν έβγαινε. Μόνο μια βαθιά νοσταλγία, σαν χαμηλός πυρετός.

Μια μέρα, η δασκάλα μας ζήτησε να ζωγραφίσουμε «το σπίτι μας». Τα παιδιά έβγαλαν χρώματα. Σπίτια με καμινάδες, κήπους, ήλιους. Εγώ έμεινα με το μολύβι στο χέρι. Ποιο σπίτι; Αυτό που αφήσαμε ή αυτό που προσπαθούμε να φτιάξουμε; Στο τέλος, σχεδίασα δύο σπίτια. Το ένα καθαρό, με λεπτομέρειες. Το άλλο αχνό, σαν σκιά. Τα ένωσα με έναν δρόμο. Η δασκάλα στάθηκε πάνω από το θρανίο μου. Κοίταξε το σχέδιο για λίγο. Δεν είπε τίποτα. Μόνο άγγιξε ελαφρά τον ώμο μου.

Εκείνο το βράδυ κατάλαβα ότι ο ξεριζωμός δεν είναι μόνο η μετακίνηση από έναν τόπο σε άλλον. Είναι η αίσθηση ότι οι ρίζες σου αιωρούνται, ψάχνοντας χώμα να πιαστούν. Ότι πρέπει να ξαναμάθεις ποιος είσαι μέσα από μια γλώσσα που δεν είναι δική σου.

Οι μήνες πέρασαν. Έμαθα να μιλώ καλύτερα. Έκανα δύο φίλους. Η μητέρα βρήκε δουλειά. Ο πατέρας λιγότερο συχνά κοιτούσε το κενό. Κι όμως, κάθε φορά που ακούω τη λέξη «σπίτι», νιώθω μια μικρή παύση μέσα μου. Σαν να χρειάζεται χρόνος για να αποφασίσω ποιο εννοώ.

Κάποιες νύχτες ονειρεύομαι ότι επιστρέφουμε. Το δωμάτιό μου με περιμένει όπως το άφησα. Τα πράγματα είναι στη θέση τους. Ξυπνάω και για λίγα δευτερόλεπτα δεν θυμάμαι πού βρίσκομαι. Μετά θυμάμαι.

Κρατώ ακόμη το ξύλινο αυτοκινητάκι. Δεν είναι πια απλώς παιχνίδι. Είναι απόδειξη ότι υπήρξα κάπου αλλού, ότι οι ρίζες μου δεν κόπηκαν — μεταφέρθηκαν.

Ο ξεριζωμός με έκανε να χάσω πολλά: φίλους, γλώσσα, συνήθειες, βεβαιότητες. Μα μου έμαθε και κάτι που δεν θα μάθαινα αλλιώς: ότι το σπίτι δεν είναι μόνο το μέρος όπου γεννιέσαι. Είναι και το μέρος όπου βρίσκεις το θάρρος να ξαναρχίσεις.

Δεν ξέρω αν θα επιστρέψουμε ποτέ. Δεν ξέρω αν τα πράγματα «ηρέμησαν». Ξέρω μόνο ότι εκείνο το πρωινό που μπήκα στο αυτοκίνητο, ένιωθα πως τελείωνε ο κόσμος μου.

Τώρα καταλαβαίνω ότι δεν τελείωσε. Μεγάλωσε. Πόνεσε, μετακινήθηκε, άλλαξε γλώσσα — μα δεν έσβησε.

Και ίσως, κάποτε, όταν με ρωτήσουν από πού είμαι, να μην απαντήσω με έναν τόπο. Να απαντήσω με μια διαδρομή. Γιατί ο ξεριζωμός δεν με έκανε λιγότερο. Με έκανε περισσότερο από ένα σημείο στον χάρτη.

Με έκανε παιδί που έμαθε να κουβαλά το σπίτι του μέσα του.